ADDIE-model - les 5

In les 5 heb ik nagedacht over mijn lessenreeks en heb ik geprobeerd gebruik te maken van het ADDIE-model.

Het ADDIE-model heb ik in mijn vorige post beschreven, ik heb toen ook uitgelegd dat ik het een helder stappenplan vond. Dat vind ik nog steeds. Ik merk echter wel dat ik de eerste stap heel lastig vind, het analyseren van de leersituatie. Ik wil het liefst meteen aan de slag met iets (een nieuwe online tool) dat ik gewoon uit wil proberen en ik vind het moeilijk om dan eerst het probleem te analyseren.

Toch heb ik het zo goed mogelijk geprobeerd. Het viel mij op dat leerlingen uit havo 4 veel moeite hadden met signaalwoorden en de bijbehorende tekstverbanden. De leerlingen moeten 12 tekstverbanden (en de daarbij behorende signaalwoorden) kennen maar ze kennen er vaak maar twee, hooguit drie. Bij elk tekstverband horen minstens vijf verschillende signaalwoorden, de leerlingen kunnen per tekstverband hooguit maar 1 of twee signaalwoord benoemen.

De signaalwoorden en tekstverbanden herkennen en ook kunnen benoemen is belangrijk vanwege twee redenen. Allereerst kan het herkennen van signaalwoorden de leerlingen helpen bij het begrijpen van de tekst. Ook worden er in de toetsen (ook op het centraal examen) zowel reproductievragen, toepassingsvragen als inzichtsvragen met betrekking tot signaalwoorden  en tekstverbanden gesteld.

Het is bijzonder dat de leerlingen zo slecht op de hoogte zijn van de signaalwoorden en tekstverbanden, ze worden immers al in leerjaar 1 behandeld en vervolgens elk jaar herhaald en uitgediept. Kortom, elk schooljaar is het behandelen en het oefenen met signaalwoorden en tekstverbanden een belangrijk onderdeel van de vaardigheid lezen.

Ik wilde graag een les(senreeks) voor signaalwoorden en tekstverbanden voor havo 4 ontwerpen, maar ook hier stak het coronavirus een stokje voor. Vanwege het lange-afstandleren en de lessenplanning met mijn collega´s van havo 4, leek me het niet verstandig, een extra les over signaalwoorden en tekstverbanden in te plannen. Ik was bang dat mijn leerlingen de toch al lastige ´online´-draad zouden kwijtraken.

Het alternatief was een les(senreeks) in klas 1 over signaalwoorden en tekstverbanden. Dit paste beter omdat deze stof ook behandeld moest worden. Het enige probleem was dat ik nog niet op de hoogte was van de kennis van de leerlingen over deze stof, het schetsen van een algemeen beeld was dus lastig. Ik heb dit opgelost door (via LessonUp) een open vraag te stellen over signaalwoorden en tekstverbanden. Deze vraag was aan het einde van een les en ik heb aan de leerlingen duidelijk gemaakt dat ik wilde weten wat ze over dit onderwerp wisten omdat deze stof binnenkort in de les zou komen en ik wilde weten in hoeverre dit al op de basisschool behandeld was. Het viel mij op dat de meeste leerlingen wel wat signaalwoorden kenden, maar weinig wisten over tekstverbanden en ook dat ze niet de koppeling tussen deze 2 begrippen konden maken. Dit las ik overigens ook terug in een artikel van Van Silfhout, Evers-Vermeul en Sanders (2013) waarin duidelijk wordt hoe belangrijk verbindingswoorden voor leerlingen zijn.

Daarna heb ik bedacht dat leerlingen de signaalwoorden moeten kunnen herkennen in een tekst, ze moeten weten welke signaalwoorden bij welke tekstverbanden horen, en als ze een signaalwoord herkennen in een tekst moeten ze weten welk tekstverband er bij hoort. Het leek me handig als ze eerst de theorie zouden horen (ze waren immers niet echt van de theorie op de hoogte had ik door mijn analyse ontdekt) en dan zouden oefenen met signaalwoorden en tekstverbanden op verschillende manieren. Ik wilde ze laten oefenen met meerkeuzevragen (dit had ook een spelelement), herkenningsvragen en open vragen.

Vervolgens heb ik bedacht dat ik voor het aanleren van de theorie, de meerkeuzevragen en de herkenningsvragen het beste met LessonUp kon werken. In dit onlineprogramma zet je makkelijk een presentatie in elkaar en het grote voordeel is dat je makkelijk verschillende tools kunt implementeren. Ik heb gekozen  voor de open vraag, de meerkeuzevraag en het rad (alle namen van leerlingen staan in het rad en zij weten niet wanneer ze aan de beurt zijn). Omdat ik ook graag na afloop van de lessen wilde weten hoe de kennis van de leerling was, heb ik besloten om de paragraaf af te toetsen met een Quizizz, dit is een online tool waarmee je makkelijk een quiz kunt maken. Leerlingen vinden dit vaak leuk omdat er een groot speelelement in zit.

Ik heb twee lessen gewerkt met LessonUp en één les met Quizizz. Na afloop heb ik gevraagd wat de leerlingen er van vonden en zij waren redelijk enthousiast. De lessonUp vonden ze deels prettig omdat het een duidelijke presentatie is ze door de meerkeuzevragen realtime gedwongen worden om actief mee te doen met de onlineles. Nadeel is wel dat sommige leerlingen continu moesten switchen tussen de presentatie op hun telefoon en het beantwoorden van vragen. Eigenlijk moeten leerlingen met zowel een laptop als telefoon werken, dat is prettiger. Over de Quizizz waren de leerlingen enthousiast, in een relatief korte tijd kunnen ze laten zien wat ze weten. Sommige leerlingen vinden het niet prettig omdat ze het lastig vinden dat ze binnen een bepaalde tijd moeten reageren. Andere leerlingen worden juist uitgedaagd door de tijdsdruk.

Het evalueren zal ik bespreken in mijn eindopdracht.

Kortom, ik heb het werken met het ADDIE-model wel als nuttig ervaren omdat je wordt gedwongen tot analyseren voordat je het probleem wilt aanpakken. Tegelijkertijd merkte ik ook dat ik het lastig vond om het probleem klein te houden. Toen ik bezig was met de analyse vroeg ik me af of ik nog extra literatuur moest opzoeken. Tegelijkertijd, vroeg ik me ook af hoeveel literatuur dan nodig was en dat maakte de eerste fase lastig. Ook het evalueren is een belangrijke stap maar wordt in de praktijk denk ik snel overgeslagen vanwege de tijdsdruk. De volgende les komt er al weer aan en dat maakt het stilstaan ingewikkeld.


Literatuur:
Silfhout, G. van, Evers-Vermeul, J., & Sanders, T. (2013). Effecten verbindingswoorden tijdens en na lezen. Levende talen tijdschrift, 14(3), 3/13